Hafan Cymraeg Hafan Cymraeg Newyddion Amdanom Ni Cysylltu â Ni I Rieni a Gofalwyr I Blant a Phobl Ifanc I Weithwyr Proffesiynol Home

Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr

Gwasanaeth Iechyd Meddwl Plant a Phobl Ifanc Gogledd Cymru

Adborth

English

English

Iechyd Meddwl Rhianol


Beth yw salwch meddwl?


Salwch yw salwch meddwl, mae’n salwch y meddwl lle bydd unigolyn yn colli rheolaeth i ryw raddau dros agweddau o'i feddwl a / neu ei deimladau. Gall fod yn ysgafn iawn - megis iselder ysgafn lle bydd pethau'n edrych yn llawer iawn gwaeth nag ydyn nhw - neu'n ddifrifol iawn lle bydd bywyd unigolyn wedi'i lyncu'n llwyr gan salwch megis sgitsoffrenia, ac ni allent fyw'n annibynnol.


Amcangyfrifir bydd salwch meddwl yn effeithio ar 1 o bob 4 ohonom rywbryd yn ein bywydau.  Pan fydd rhywun yn iach yn feddyliol, maen nhw'n teimlo'n dda amdanyn eu hunain; maen nhw'n gallu gwneud pethau bob dydd yn rhwydd fel mynd i'r ysgol neu'r gwaith a byddant yn mwynhau eu diddordebau a’u ffrindiau.   Hyd yn oed pan fydd pethau’n mynd o’i le, byddant fel arfer yn gallu datrys pethau eu hunain, ond weithiau gall hyn fod yn anodd.


Pan fydd rhywun yn sâl yn feddyliol, bydd y pethau bob dydd yn teimlo'n anodd iawn i'w gwneud ac mae'n bosibl byddant yn teimlo'n ofidus yn aml iawn.  Byddant yn gwneud pethau a fydd yn teimlo’n arferol iddyn nhw, ond bydd pobl sy’n eu gwylio yn meddwl eu bod yn rhyfedd.


Faint o blant sydd â rhiant â salwch meddwl?


Bydd nifer o blant yn tyfu i fyny gyda rhiant a fydd, ar ryw gyfnod, yn dioddef o salwch meddwl i ryw raddau.   Bydd y rhan fwyaf o’r rhieni hyn â salwch ysgafn neu am gyfnod byr, a bydd fel arfer yn cael ei drin gan eu meddyg teulu.


Bydd rhai plant yn byw gyda rhiant sydd â salwch meddwl difrifol megis sgitroffrenia neu anhwylder deubegwn.  Mewn gwirionedd mae 68% o ferched a 57% o ddynion sydd â salwch meddwl yn rhieni. Yn ogystal â hyn, bydd nifer o blant yn byw gyda rhiant sydd â phroblemau iechyd meddwl tymor hir yn ogystal â phroblemau cyffurfiau neu anhwylderau personoliaeth.


Pam bod plant sy’n byw gyda rhiant â salwch meddwl yn cael anawsterau?


Bydd plant yn gallu ymdopi’n dda gyda bob mathau o ofidiau bywyd, yn enwedig os:



Ni all rhieni reoli’r ffaith bydd rhai salwch, yn enwedig salwch meddwl, yn gallu para am gyfnodau hirach, a byddant weithiau’n dod yn ôl. Fodd bynnag, bydd rhai rhieni yn ceisio gwarchod eu plant rhag eu salwch drwy ei gadw’n gyfrinach neu’n ‘rhywbeth’ na ellir gofyn cwestiynau amdano neu ei esbonio.


Er bod rheswm da dros wneud hyn yn aml iawn, mae’n gamgymeriad a gall wneud pethau’n anodd i’r plentyn ymdopi neu i reoli ei deimladau ei hun.  


Dan yr amgylchiadau hyn, bydd nifer o blant yn poeni:



Hyd yn oed pan fydd plant yn derbyn pob cefnogaeth ac esboniadau llawn, mae'n bosibl byddant yn dal i deimlo'n ofidus, yn ofnus, pryderus, neu â chywilydd o salwch neu ymddygiad eu rhieni ar brydiau.


Pa broblemau all plant eu datblygu?


Bydd rhai plant yn mynd i’w cragen, yn bryderus ac yn ei chael yn anodd canolbwyntio ar eu gwaith ysgol. Mae’n bosibl byddant yn ei chael hi’n anodd siarad am salwch neu broblemau eu rhieni, yn enwedig os nad ydynt wedi cael unrhyw esboniad o'u salwch.  Gall hyn eu rhwystro rhag cael cymorth.  Mae plant yn aml iawn â chywilydd o salwch eu rhieni ac yn poeni y byddan nhw'n mynd yn sâl hefyd.  Gallent hel meddyliau a bod ofn ‘dal’ y salwch a bydd rhai plant yn dangos arwyddion o salwch tebyg neu broblemau emosiynol difrifol.


Gallent fod a phroblemau iechyd corfforol ac yn cael anawsterau gyda'r ysgol a'u haddysg, yn enwedig pan fyddant yn byw gyda rhieni mewn tlodi, tai gwael neu â bywyd ansefydlog.


Beth allaf ei wneud i helpu?


Mae rhai camau y gellir eu cymryd i geisio osgoi'r problemau hyn ac i wneud bywyd plant a phobl ifanc yn rhwyddach. Er enghraifft:



Os ydych yn rhiant gyda phroblem iechyd meddwl, mae’n bwysig eich bod yn sicrhau eich bod yn cael y cymorth cywir. Gellir trafod anghenion gofal a chefnogaeth eich plentyn, yn enwedig pan nad ydych yn dda, gyda’ch meddyg neu’r proffesiynolyn sy’n eich trin.   Dylai bob proffesiynolyn iechyd meddwl sy’n gysylltiedig â gofal rhiant sâl ofyn am anghenion plant y tŷ ac a oes angen cymorth pellach, hyd yn oed os nad yw'r rhiant yn cael ei drin yn yr ysbyty.


Mae’n bosibl bydd plentyn yn gwerthfawrogi’r cyfle i siarad am salwch y rhiant, ynghyd a’i ofnau, gyda proffesiynolyn sy’n gyfarwydd â phethau fel hyn.


Mae’n bwysig i rieni ac athrawon i fod yn ymwybodol o’r straen posibl ar bobl ifanc gyda rhiant sâl, ac i gydnabod mai cri am gymorth o bosibl yw ymddygiad drwg:



Gellir cynnig therapi neu gwnsela i rai plant.  Ni fydd llawer iawn o blant yn hapus am hyn, oherwydd byddant yn tybio mai nhw yw'r 'broblem' neu byddant yn datblygu'r salwch eu hunain.   Bydd grwpiau gofalwyr ifanc yn osgoi'r broblem hon oherwydd perchir y plant gan eu bod yn helpu eu rhieni.


Os oes gan blentyn neu bobl ifanc broblemau emosiynol neu ymddygiadol difrifol sy'n amharu ar eu bywyd ac nid yw i weld yn gwell, mae'n bosibl bydd angen cymorth mwy arbenigol. Bydd y meddyg teulu yn gallu dweud wrthych am wasanaethau lleol a chyfeirio unigolyn ifanc, os bydd angen, at y Gwasanaeth Iechyd Meddwl i Blant a Phobl Ifanc (GIMPPI). Mae’r gwasanaeth hwn fel arfer yn cynnwys seiciatryddion, seicolegwyr, seicotherapyddion, nyrsys a gweithwyr cymdeithasol plant a phobl ifanc.


Fersiwn i’w Brintio