Hafan Cymraeg Hafan Cymraeg Newyddion Amdanom Ni Cysylltu â Ni I Rieni a Gofalwyr I Blant a Phobl Ifanc I Weithwyr Proffesiynol Home

Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr

Gwasanaeth Iechyd Meddwl Plant a Phobl Ifanc Gogledd Cymru

Adborth

English

English

Anhwylder Gorfodaeth Obsesiynol


Beth yw Anhwylder Gorfodaeth Obsesiynol (OCD)?


Mae'r gair ‘obsesiynol’ yn cael ei ddefnyddio yn gyffredin. Gall hyn olygu gwahanol bethau i wahanol bobl. Math o anhwylder pryder yw Anhwylder Gorfodaeth Obsesiynol (OCD). Yn y cyflwr hwn, bydd yr unigolyn yn dioddef gan obsesiynau a/neu orfodaethau sy'n effeithio ar ei fywyd/bywyd o ddydd i ddydd, fel mynd i'r ysgol ar unwaith, gorffen gwaith cartref neu fod allan gyda ffrindiau.


Beth yw'r symptomau?


Syniad, delwedd neu gymhelliad yw obsesiwn sy'n parhau i ddod i'ch meddwl er efallai nad ydych eisiau iddo wneud. Gall obsesiwn fod yn annifyr, annymunol neu drallodus ac efallai y byddwch eisiau iddo ddiflannu. Enghraifft o obsesiwn yw meddwl bod eich dwylo yn fudr hyd yn oed pan na fyddant. Mae gan wahanol bobl wahanol obsesiynau.


Dyma rai enghreifftiau:



Yn aml bydd obsesiwn yn arwain at bryder neu deimlad anghyfforddus ac yna efallai y byddwch yn cael cymhelliad i 'wneud pethau'n iawn'. Dyma ble daw'r cymelliadau i'r sefyllfa.


Cymelliadau yw pethau rydych yn teimlo y mae angen eu gwneud fel arfer i reoli eich 'obsesiynau', er efallai na fyddwch eisiau gwneud. Efallai y byddwch hyd yn oed yn ceisio rhoi'r gorau i wneud y rhain, ond efallai ni fydd hyn yn bosibl.


Yn aml, bydd cymhelliad yn golygu gwneud rhywbeth drosodd a throsodd, fel 'defod'. Trwy wneud y cymhelliad rydych yn teimlo y gallwch osgoi neu leihau eich pryder am yr hyn rydych yn ofni gallai ddigwydd os na fyddwch yn ei wneud. Er enghraifft, cynnau a diffodd y golau 20 o weithiau oherwydd eich bod yn pryderu y gallai rhywbeth drwg ddigwydd os na fyddwch yn gwneud hyn.


Mae gan wahanol bobl wahanol gymelliadau. Dyma rai enghreifftiau:



Efallai y bydd unigolion â'r problemau hyn yn ceisio osgoi unrhyw sefyllfaoedd a allai gychwyn meddyliau obsesiynol (e.e. peidio a defnyddio dwylo i agor drysau). Pan fydd obsesiynau a chymelliadau yn cymryd llawer o'ch amser, yn ymyrryd â'ch bywyd ac yn achosi gofid i chi, daw yn anhwylder gorfodaeth obsesiynol (OCD).


Ar bwy mae OCD yn effeithio?


Mae OCD yn gyffredin a gall effeithio ar bobl o bob oed waeth beth yw eu dosbarth, crefydd neu ryw.


Beth sy'n achosi OCD?


Nid ydym yn gwybod yn sicr beth sy'n achosi OCD. Fodd bynnag, mae ymchwil yn awgrymu y gallai OCD fod oherwydd anghydbwysedd o ran un o gemegion yr ymennydd sef ‘serotonin’.  Mae'n debygol y bydd rhywun yn eich teulu ag anhwylder tebyg (OCD) neu diciau (symudiadau herciog).


Weithiau bydd y symptomau'n ymddangos i ddechrau ar ôl math penodol o haint (peswch ac annwyd). Hefyd gall ddigwydd ar ôl cyfnod anodd yn eich bywyd fel cael damwain.


Sut mae'n cael ei drin?


Mae yna feddyginiaethau a thriniaethau seicolegol ar gael i drin OCD.


Un o'r triniaethau siarad neu seicolegol defnyddiol ar gyfer OCD yw therapi ymddygiad gwybyddol (CBT) sy'n cynnwys amlygu ac atal ymateb (ERP).  Dull seicolegol o weithredu yw CBT sy'n effeithiol wrth drin pobl ifanc ag OCD.


Mewn OCD yn aml bydd pobl yn meddwl y bydd osgoi sefyllfa benodol neu wneud y ddefod/cymhelliad yn helpu i gadw'r pryder (obsesiwn) draw neu ddod yn wir.  Fodd bynnag, ni fydd hyn yn helpu i'r pryder ddiflannu.  Yn y driniaeth ar gyfer OCD, byddai'r therapydd yn eich helpu i wynebu'r realiti hwn a hefyd yn addysgu ffyrdd i chi wynebu'r pryder yn hytrach na rhedeg i ffwrdd ohoni. Yn y pen draw, bydd hyn yn eich helpu i gael gwared ar eich obsesiynau a chymelliadau.


Mewn ERP bydd y therapydd yn eich helpu i wynebu'r pethau rydych yn eu hofni ac wedi bod yn eu hosgoi. Yna byddant yn eich helpu i stopio ymateb yn y ffordd arferol (fel peidio â gadael i chi olchi eich dwylo pan fyddwch yn pryderu eu bod yn fudr).  I'ch helpu i fynd i'r afael ag OCD, bydd amrywiaeth eang o sgiliau i reoli'r pryder mae OCD yn ei achosi yn cael eu dysgu i chi. Bydd hyn yn eich helpu i ddysgu strategaethau i reoli'r OCD yn hytrach na gadael iddo eich rheoli chi.


Weithiau efallai y bydd y therapydd yn awgrymu bod rhywun yn eich teulu yn cymryd rhan yn y therapi.


Pan fydd OCD yn ddifrifol neu os byddwch yn cael trafferth i wneud y driniaeth seicolegol, efallai y bydd angen meddyginiaeth arnoch chi. Fel arfer bydd yn cael ei rhoi i helpu wrth roi cynnig ar y CBT. Gall meddyginiaeth eich helpu i fanteisio i'r eithaf ar y driniaeth seicolegol.


Sut alla i gael help?


Mae'n bwysig ceisio help yn gynnar a chofio nad yw cael  OCD yn golygu eich bod yn ‘wallgof’ ac yn ‘colli rheolaeth’.


Os ydych yn pryderu am eich hun, dylech siarad â rhywun gallwch ymddiried ynddo/ynddi fel eich rhieni, gofalwyr neu athro. Ni wnaeth llawer o oedolion ag OCD gael unrhyw help â'u problemau pan oeddynt yn iau, a bellach maent yn difaru hynny.


Gall eich Meddyg Teulu neu nyrs ysgol roi cyngor a help i chi a gallwch gael help arbenigol gan y Gwasanaeth Iechyd Meddwl Plant a Phobl Ifanc (GIMPPI), a fydd yn siarad â chi am yr anawsterau rydych yn eu profi.


Gall fod yn anodd neu annifyr i drafod manylion eich obsesiynau neu gymelliadau, ond bydd rhoi cymaint o fanylion â phosibl yn helpu'r therapydd neu seiciatrydd i roi'r driniaeth gywir i chi.  Os yw OCD yn effeithio'n ddifrifol ar eich bywyd, efallai y bydd angen help gan weithwyr proffesiynol eraill arnoch hefyd, er enghraifft, athrawon i'ch helpu i ddychwelyd i fywyd arferol yn yr ysgol neu'r coleg.

Fersiwn i’w Brintio