Hafan Cymraeg Hafan Cymraeg Newyddion Amdanom Ni Cysylltu â Ni I Rieni a Gofalwyr I Blant a Phobl Ifanc I Weithwyr Proffesiynol Home

Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr

Gwasanaeth Iechyd Meddwl Plant a Phobl Ifanc Gogledd Cymru

Adborth

English

English

Iselder


Beth yw iselder?


Mae’r rhan fwyaf o bobl, plant ac oedolion, yn teimlo’n isel ar brydiau. Mae teimlo’n drist yn adwaith naturiol i brofiadau gofidus neu llawn straen. Fodd bynnag, pan mae’r teimladau hyn yn mynd ymlaen ac ymlaen, yn cymryd drosodd ac yn ymyrryd ar eich bywyd, gall hyn ddatblygu i fod yn salwch. Mae’r salwch hwn yn cael ei alw’n ‘iselder’.


Pa mor gyffredin yw hyn?


Mae iselder fel arfer yn dechrau yn yr arddegau, yn fwy cyffredin fel yr ydych yn nesáu at fod yn oedolyn. Mae’n llai cyffredin mewn plant dan 12 oed. Gall affeithio ar unrhyw un, er ei fod yn fwy cyffredin mewn merched na bechgyn.


Sut ydw i’n gwybod os oes gen i iselder?


Mae rhai o’r symptomau yr ydych yn eu dioddef yn cynnwys:



Os oes gennych chi’r arwyddion yma i gyd neu rai ohonynt, a’u bod wedi bod gennych am gyfnod hir, gall olygu bod gennych chi iselder. Mae’n bosibl y byddwch yn ei chael hi’n anodd siarad am sut yr ydych yn teimlo.


Beth sy’n achosi iselder?


Nid oes achos penodol dros iselder. Fel arfer, mae’n cael ei achosi gan gymysgedd o bethau, yn hytrach nag un peth fel:



Beth allaf ei wneud os ydw i’n teimlo’n isel?


Gallwch roi cynnig ar ambell i beth i weld os bydd yn eich helpu i deimlo’n well.


Gall siarad â rhywun sydd gennych ffydd ynddynt ac yr ydych yn teimlo eu bod yn deall helpu i ysgafnhau’r baich. Gall hefyd ei gwneud hi’n haws llunio datrysiadau ymarferol i broblemau Er enghraifft, os na fyddwch yn gallu gwneud eich gwaith cartref, gall gadael i’ch teulu ac athrawon wybod fod yn help i chi gael cefnogaeth i orffen eich gwaith.


Dyma rai pethau i’w trio:



Sut y gall rhieni / teulu ac athrawon helpu?


Pan fydd gennych iselder, efallai y byddwch yn teimlo cywilydd ac euogrwydd am eich sefyllfa.  Efallai y byddwch yn poeni am beri gofid i eraill, yn enwedig eich teulu, neu’n poeni y bydd rhywun yn dweud wrthych eich bod yn dychmygu pethau neu’n dweud mai eich bai chi ydy o drwy ddweud wrthynt sut rydych yn teimlo. Hefyd gall fod yn anodd lleisio eich teimladau. Fodd bynnag, mae llawer o bobl ifanc yn yr un sefyllfa a chi yn teimlo rhyddhad bod rhywun yn eu deall unwaith y maen nhw wedi siarad am eu sefyllfa. Mae gadael i bobl eraill wybod am eich teimladau yn bwysig er mwyn cael y gefnogaeth a’r cymorth iawn.


Pryd ddylwn i gael mwy o help?


Bydd llawer o bobl ifanc yn gwella ar ben eu hunain gyda chefnogaeth a dealltwriaeth. Os yw’r iselder yn llusgo ymlaen ac yn achosi anawsterau difrifol, mae’n bwysig ceisio triniaeth.  Weithiau, pan fyddwch yn teimlo’n isel, efallai y byddwch yn meddwl am neu yn trio defnyddio cyffuriau neu alcohol er mwyn anghofio eich teimladau. Efallai y byddwch yn meddwl bod dim gobaith ac yn teimlo fel dianc.  Mae hyn yn gwneud y sefyllfa yn waeth. Pan fydd hyn y digwydd, mae’n  bwysig eich bod yn gadael i rywun wybod a cheisio help.


Ble gallaf gael help?


Bydd eich Meddyg Teulu, neu weithiau nyrs ysgol, yn gallu rhoi cyngor i chi am yr help sydd ar gael a threfnu cyfeiriad at Wasanaethau Iechyd Meddwl Plant a Phobl Ifanc. Byddan nhw’n eich gweld chi a’ch teulu ac yn trafod beth yw’r driniaeth orau i chi.


Sut mae iselder yn cael ei drin?


Pan na fydd yr iselder yn ddrwg iawn, sy’n golygu eich bod yn dal i fedru gwneud eich gweithgareddau dyddiol fel mynd i’r ysgol, efallai y byddwch yn gweld therapïau seicolegol, a elwir yn therapïau siarad, yn ddefnyddiol.


Un o’r rhain yw Therapi Ymddygiad Gwybyddol (CBT) sydd yn effeithiol wrth drin iselder.


Gall therapïau eraill fod yn help. Gall y rhain fod yn therapi teulu a therapi rhyngbersonol, ac mae’r ddau ar gael trwy Wasanaeth Iechyd Meddwl Plant a Phobl Ifanc.


Pan fydd iselder yn ddifrifol ac wedi bod yn mynd ymlaen ers cyfnod hir, efallai y byddwch yn ei gweld hi’n anodd siarad amdano hyd yn oed. Yn y sefyllfa hon, gall meddyginiaethau help i godi’ch hwyliau.


Defnyddir meddyginiaethau a elwir yn ‘gyffuriau gwrth iselder’ ar gyfer y cyflwr hwn.  Rhaid iddynt gael eu rhagnodi gan seiciatryddion arbenigol plant a phobl ifanc yn dilyn asesiad gofalus. Os byddwch yn cael meddyginiaeth, efallai y byddwch angen archwiliad iechyd corfforol o flaen llaw, ac yna bydd yn rhaid i chi gael archwiliadau rheolaidd unwaith y byddwch wedi dechrau cymryd y feddyginiaeth.


Bydd meddyginiaethau yn cael eu rhoi am ychydig fisoedd ac weithiau bydd yn rhaid eu cymryd am gyfnod hirach. Os bydd meddyginiaeth yn cael ei ragnodi, mae’n bwysig eich bod yn ei gymryd yn ôl y cyfarwyddiadau (h.y. y dos ar amseriad cywir).


Cofiwch nid ydych ar ben eich hun – mae iselder yn broblem gyffredin ac mae modd ei goresgyn.


Gwefannau Defnyddiol:


Young Minds

Yn darparu gwybodaeth a chyngor ar faterion iechyd meddwl plant

www.youngminds.org.uk


Depression Alliance

Cymorth a gwybodaeth am  iselder, symptomau iselder a grwpiau hunangymorth

www.depressionalliance.org


Childline

Yn darparu gwasanaeth dros y ffôn cyfrinachol ac am ddim i blant.  Llinell gymorth:  0800 1111

www.childline.org


 Fersiwn i’w Brintio