Hafan Cymraeg Hafan Cymraeg Newyddion Amdanom Ni Cysylltu â Ni I Rieni a Gofalwyr I Blant a Phobl Ifanc I Weithwyr Proffesiynol Home

Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr

Gwasanaeth Iechyd Meddwl Plant a Phobl Ifanc Gogledd Cymru

Adborth

English

Seicosis


Defnyddir y gair ‘seicosis’ i ddisgrifio cyflyrau sy’n effeithio’r meddwl, lle mae cysylltiad â reality wedi’i golli i ryw raddau.


Gall seicosis achosi i rywun gamddehongli neu ffwndro o ran yr hyn sy’n digwydd o’i gwmpas.  Pan fydd rhywun yn mynd yn sâl fel hyn, gelwir yn ‘episod seicotig’.  Mae episod yn gyfnod o amser lle bydd rhywun yn cael symptomau o seicosis sy’n amharu ar eu bywyd o ddydd i ddydd.


Mae seicosis yn fwy tebygol o ddigwydd yn y cyfnod llencyndod hwyr neu’n gynnar yn y cyfnod o fod yn oedolyn.


Bydd y rhan fwyaf o bobl yn gwella’n llwyr o seicosis, gall ddigwydd i unrhyw un a gellir ei drin.


Beth yw symptomau seicosis?


Bydd yr arwyddion cynnar yn amrywio.  Gallent fod yn amwys a phrin byddant yn amlwg.  Mae’n bosibl bydd newidiadau yn y ffordd byddwch yn disgrifio’ch meddyliau, teimladau a damcaniaethau.  Y peth pwysig i edrych allan amdano yw os bydd y newidiadau’n gwaethygu neu ddim yn diflannu.


Rhestrir rhai o’r symptomau isod:


Meddwl Ffwndrus



Cam Gredoau



Rhithweledigaethau



Teimladau Gwahanol



Newid mewn Ymddygiad



Pa mor gyffredin yw seicosis?


Mae pobl ifanc yn fwy tebygol o gael seicosis – oddeutu 3 o bob 100 o bobl ifanc (mwy cyffredin na diabetes!) Mae pawb â rhywfaint o dueddiad i gael profiadau math seicotig, neu hyd yn oed seicosis, yn yr un modd gall pawb fod â photensial i bryderu neu i gael iselder.   Os byddwch yn sylwi ar un o’r symptomau uchod, mae'n bwysig iawn i siarad â rhywun gellwch ymddiried ynddynt.


Gwyddom po gynharaf bydd rhywun yn cael cymorth ar gyfer eu symptomau, byddant yn gwella’n gynt, felly’n gallu parhau, heb amharu llawer ar eu bywyd bob dydd.  


Beth sy’n achosi seicosis?


Nid oes un peth penodol sy'n achosi seicosis.  Mae ymchwilwyr yn credu yr achosir seicosis gan gyfuniad o ffactorau biolegol a etifeddwyd sy'n gwneud rhywun yn fwy agored (tebygol) i brofi symptomau seicotig. Gall y symptomau hyn hefyd ddigwydd mewn ymateb i straen, defnyddio cyffuriau neu newidiadau cymdeithasol, ond hefyd mae'n wahanol i wahanol bobl.


Pa salwch meddwl sy’n gysylltiedig â seicosis?


Bydd llawer o bobl yn tybio bod profi seicosis yn golygu diagnosis o sgitsoffrenia. Fodd bynnag mae llawer o wahanol gyflyrau yn gysylltiedig â seicosis.


Mae profiad pawb o seicosis yn wahanol ac nid yw cysylltu enw neu label penodol i’r episod seicotig bob amser yn ddefnyddiol yn y cyfnodau cynnar.  Weithiau fodd bynnag, gall rhoi diagnosis fod yn ddefnyddiol wrth bennu pa driniaeth i'w darparu.  


Pan fydd rhywun â seicosis, gall diagnosis o salwch penodol gael ei roi.   Mae diagnosis yn golygu adnabod salwch drwy symptomau'r unigolyn, a bydd y diagnosis yn ddibynnol ar yr hyn a ddechreuodd y salwch a pha mor hir bydd y symptomau’n para.


Isod ceir rhai o’r diagnosis sy’n gysylltiedig â seicosis:


Seicosis a achosir gan Gyffuriau


Gall defnyddio neu gilio oddi wrth alcohol neu gyffuriau arwain at symptomau seicotig.


Weithiau bydd y symptomau hyn yn diflannu’n gyflym wrth i effeithiau’r cyffuriau/alcohol wisgo i ffwrdd. Mewn achosion eraill, gall y salwch bara’n hirach.


Seicosis Adweithiol Byr


Bydd symptomau seicotig yn codi’n sydyn mewn ymateb i straen mawr ym mywyd rhywun, megis marwolaeth yn y teulu, newid sefyllfa byw neu straen arholiadau.


Bydd yr unigolyn yn gwella’n gyflym mewn ychydig ddyddiau.


Sgitsoffrenia


Cyfeirir at salwch seicotig lle bydd newid mewn ymddygiad neu symptomau wedi bod yn barhaus am gyfnod o hyd at o leiaf 6 mis.  


Anhwylder Deubegwn


Bydd rhywun fel arfer yn profi newidiadau mewn hwyliau drwy deimlo ar dop y byd (mania) neu iselder.

Gall pobl ddeubegwn hefyd ddatblygu symptomau seicotig pan fyddant yn y cyfnodau hwyliau isel neu uchel.


Anhwylder Scitsoaffeithiol


Gwneir y diagnosis hwn pan fydd rhywun â symptomau anhwylder hwyliau (megis iselder neu mania) a seicosis.   Mewn geiriau eraill, nid yw’r pictiwr yn arferol o anhwylder hwyliau neu sgitsoffrenia.


Beth all pobl ifanc wneud os ydynt yn cael profiad o seicosis?


Chwilio am gymorth cyn gynted â phosibl yw’r peth iawn i’w wneud!


Dywedwch wrth rywun rydych yn ymddiried ynddynt fel rhiant, athro neu gyfaill os ydych yn cael profiadau rhyfedd na allwch eu hesbonio.


Mae triniaeth ar gael ar gyfer seicosis a pho gynharaf byddwch yn gofyn am gymorth, bydd y canlyniad yn well a byddwch yn gwella’n gynt.


Mae’n bosibl bydd angen i chi weld eich Meddyg Teulu i siarad am eich pryderon. Bydd yn gallu'ch cyfeirio at y Gwasanaeth Iechyd Meddwl Plant a Phobl Ifanc (GIMPPI) lleol a all gynnig mwy o gymorth arbenigol.


Os oes gennych gwnselydd/nyrs ysgol neu fentor dysgu, gall siarad gyda nhw fod yn ddefnyddiol, hefyd gallant o bosibl eich cyfeirio at Wasanaethau Iechyd Meddwl Plant a Phobl Ifanc lleol.


Gall triniaethau ar gyfer seicosis gynnwys:


  Meddyginiaeth

  Addysg am seicosis

  Triniaethau siarad

  Cefnogaeth teulu a chefnogaeth ymarferol (megis helpu unigolyn ifanc i ddod yn ôl i’r ysgol neu waith)


Mae yna ffyrdd i geisio rhwystro seicosis rhag dod yn ôl, megis peidio defnyddio cyffuriau, lleihau straen a mabwysiadu ffyrdd da o ymdopi â straen. Gellwch ddechrau drwy wirio'n tudalen Eich Iechyd Meddwl / Adeiladu eich Gwytnwch a all roi awgrymiadau sut i ymdopi â straen yn well.


Beth allwch chi wneud i helpu pobl ifanc gyda seicosis?


Weithiau bydd pobl ifanc yn gyndyn o fynd i chwilio am gymorth ar gyfer eu symptomau ar y dechrau, efallai na fyddant yn sylweddoli eu bod yn sâl, poeni sut bydd pobl yn ymateb, neu deimlo bod eu profiadau'n bersonol iawn iddyn nhw.  



Gwefannau defnyddiol


www.youngminds.org.uk

www.rethink.org

www.mentalhealth.org.uk

www.getthelowdown.co.uk