Hafan Cymraeg Hafan Cymraeg Newyddion Amdanom Ni Cysylltu â Ni I Rieni a Gofalwyr I Blant a Phobl Ifanc I Weithwyr Proffesiynol Home

Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr

Gwasanaeth Iechyd Meddwl Plant a Phobl Ifanc Gogledd Cymru

Adborth

English

English

Therapi Gwybyddol Ymddygiadol (CBT)


Beth ydy CBT?


Mae CBT yn ffordd o drafod:



Gall CBT eich helpu i newid y ffordd yr ydych yn meddwl (gwybyddol) ac yn ymddwyn (ymddygiadol). Bydd y newidiadau hyn yn eich helpu i deimlo'n well. Yn wahanol i rai triniaethau siarad, mae'n canolbwyntio ar broblemau ac anawsterau'r foment bresennol ac, yn hytrach na chanolbwyntio ar achosion eich pryderon neu eich symtomau yn y gorffennnol, mae'n edrych am ffyrdd o wella cyflwr eich meddwl yn awr.


Mae wedi bod yn ddefnyddiol ar gyfer



Sut mae’n gweithio?


Gall eich helpu i wneud synnwyr o broblemau enfawr trwy eu torri i fyny’n rannau llai.  Bydd hyn yn ei gwneud yn haws gweld y cysylltiad rhwng y rhannau a sut y maent yn effeithio arnoch chi.  Dyma’r rhannau:


   Gall hyn arwain at y canlynol:


Gall pob un o’r rhai hyn effeithio ar y lleill.  Gall y ffordd yr ydych yn meddwl am broblem effeithio ar y modd yr ydych yn teimlo yn gorfforol ac yn emosiynol.  Gall hefyd effeithio ar y camau y byddwch chi yn eu cymryd.


Enghraifft


Mae yna ffyrdd defnyddiol a ffyrdd annefnyddiol o ymateb i’r rhan gwyaf o sefyllfaoedd, yn dibynnu ar eich ffordd chi o feddwl amdanynt:





















Mae’r un sefyllfa wedi arwain at ddau ganlyniad gwahanol iawn, yn dibynnu ar y modd y gwnaethoch feddwl am y sefyllfa. Mae’r ffordd y gwnaethoch  feddwl wedi dylanwadu ar y ffordd y gwnaethoch deimlo ac ar eich ffordd o weithredu.   


Yn yr enghraifft, yn y golofn ar y chwith rydych wedi gwneud penderfyniad ar frys heb lawer o dystiolaeth i’w gefnogi – ac mae hyn yn bwysig gan ei fod wedi arwain at:  



Os byddwch yn mynd adref yn teimlo’n isel, mae’n debygol y byddwch yn peoni am yr hyn ddigwyddodd ac yn mynd i deimlo’n waeth. Os byddwch yn cysylltu gyda’r person arall, mae siawns dda y byddwch yn yn teimlo’n well amdanoch eich hun – os na fyddwch yn cysylltu â hwy ni fydd cyfle i chi gywiro unrhyw gamddealltwriaeth ynghylch eu teimladau tuag atoch ac mae’n bosibl iawn y byddwch yn teimlo’n waeth.  

Mae hyn yn ffordd syml o edrych ar yr hyn sy’n digwydd. Gall y dilyniant cyfan, a rhannau ohono, edrych fel hyn :


Sefyllfa




Meddyliau




                               Gweithredoedd                         Teimladau


Gall y “cylch dieflig” hwn wneud i chi deimlo’n waeth. Gall hyd yn oed greu sefyllfaoedd newydd fydd yn gwneud i chi deimlo’n waeth. Gallwch ddechrau coelio pethau  afrealistig ( ac annifyr) amdanoch eich hun. Mae hyn yn digwydd oherwydd ein bod, pan ydym yn orbryderus, yn fwy tebygol o wneud penderfyniadau brysiog a dehongli pethau mewn modd eithafol ac annefnyddiol.

 

Gall CBT eich helpu i dorri’r cylch dieflig hwn sy’n cynnwys meddyliau, teimladau ac ymddygiad gwahanol i’r arferol. Pan fyddwch yn gweld rhannau o’r dilyniant yn glir, gallwch eu newid – a thrwy hyn newid y ffordd yr ydych yn teimlo. Mae CBT yn anelu at eich cael i gyrraedd pwynt lle gallwch “wneud y gwaith eich hun” a gweithio allan eich dull eich hun o ymdopi gyda’r problemau hyn.


‘Asesiad "Pump Rhan"


Dyma ffordd arall o gysylltu’r cyfan o’r  5 maes y soniwyd amdanynt uchod. Mae’n adeiladu ar ein perthynas gyda phobl eraill ac yn ein helpu i weld sut y gall y berthynas hon wneud i ni deimlo’n well neu yn waeth. Mae materion eraill megis dyled, gwaith a lle i fyw yn bwysig. Os byddwch yn gwella un rhan o’ch bywyd, rydych yn debygol o wella rhannau eraill hefyd.


Beth mae CBT yn ei olygu?


Y sesiynau


Gellir ymgymryd â CBT yn unigol neu gyda grŵp o bobl. Mae hefyd yn bosibl ei ddilyn trwy lyfr hunan-gymorth neu raglan gyfrifiadurol. Yn Lloegr a Chymru mae dwy raglen gyfrifiadurol wedi eu cymeradwyo ar gyfer eu defnyddio gan y GIG. Mae ‘Fear Fighter’ ar gyfer pobl gyda ffobias neu byliau o banig ac mae ‘ Beating the Blues’ ar gyfer pobl gydag iselder cymedrol.

 

Os byddwch yn cael therapy unigol:



Y gwaith


Gyda’r therapydd, byddwch yn torri pob problem yn rannau, fel yn yr enghraifft uchod.  I helpu yn y broses hon, efallai y bydd eich therapydd yn gofyn i chi gadw dyddiadur.  Bydd hyn o gymorth i chi adnabod eich patrwm chi o feddyliau, emosiynau, teimladau corfforol a gweithredoedd.  


Gyda’ch gilydd, byddwch yn edrych ar eich meddyliau, eich teimladau a’ch ymddygiad er mwyn gweithio allan:



Yna bydd y therapydd yn eich helpu i weithio allan sut i newid meddyliau ac ymddygiadau nad ydynt yn ddefnyddiol.


Mae’n hawdd sôn am wneud rhywbeth ond yn llawer mwy anodd mynd ati a’i wneud.  Felly, wedi i chi adnabod beth fedrwch ei newid, bydd eich therapydd yn argymell ‘gwaith cartref’ - byddwch yn ymarfer y newidiadau hyn yn eich bywyd bob dydd.  Yn dibynnu ar y sefyllfa, efallai y byddwch yn dechrau cwestiynu meddyliau sy’n feirniadol ohonoch neu sydd yn peri loes i chi ac yn mabwysiadu meddyliau eraill, mwy positif a realistig, yn gwnaethoch eu datblygu yn CBT.


Cydnabod eich bod ar fin gwneud rhywbeth fydd yn gwneud i chi deimlo’n waeth, ac, yn lle hynny, gwnewch rywbeth mwy defnyddiol.


Ym mhob cyfarfod byddwch yn trafod sut y daethoch ymlaen ers y sesiwn ddiwethaf.  Gall eich therapydd helpu gydag awgrymiadau os bydd rhai o’r tasgau yn ymddangos yn rhy galed neu os na fyddant yn helpu o gwbl.


Ni fyddant yn gofyn i chi wneud unrhyw beth na fyddwch am ei wneud - chi fydd yn penderfynu cyflymder y driniaeth a beth fyddwch yn ceisio neu ddim yn ceisio ei wneud.  Cryfder CBT yw y gallwch barhau i ymarfer a datblygu eich sgiliau hyd yn oed wedi i’r sesiynau ddod i ben.  Bydd hyn yn ei gwneud yn fwy tebygol na fydd symptomau na’ch problemau yn debygol o ddychwelyd.


Pa mor effeithiol ydy CBT?



Pa driniaethau eraill sydd ar gael a sut maent yn cymharu?


Defnyddir CBT ar gyfer llawer o gyflyrau, felly nid yw’n bosibl eu rhestru i gyd.  Fe edrychwn ar driniaethau eraill ar gyfer y problemau mwyaf cyffredin - gorbryder ac iselder.



Problemau gyda CBT



Pa mor hir fydd y driniaeth?last?


Gall cwrs gymryd rhwng 6 wythnos a 6 mis.  Bydd yn dibynnu ar y math o broblem sydd gennych a sut mae’r driniaeth yn gweithio i chi/  Mae argaeledd CBT yn amrywio o ardal i ardal ac fe all fod yna restr aros am driniaeth


Beth os bydd y symptomau yn dod yn ôl?


Mae yna bob amser risg y bydd y gorbryder neu’r iselder yn dychwelyd.  Os byddant, dylai eich sgiliau CBT ei gwneud yn haws i chi eu rheoli.  Felly, mae’n bwysig iawn dal ati ymarfer eich sgiliau CBT, hyd yn oed wedi i chi ddod i deimlo’n well.


Mae ambell i waith ymchwil yn awgrymu y gall CBT fod yn well na gwrthiselyddion ar gyfer rhwystro iselder rhag dychwelyd.  Os bydd angen, mae’n bosibl i chi dderbyn cwrs adnewyddu.


Felly, pa ddylanwad fyddai CBT yn ei gael ar fy mywyd?


Mae iselder a gorbryder yn ddiflas.  Gallant effeithio’n fawr ar eich gallu i weithio ac i fwynhau bywyd.  Gall CBT eich helpu i reoli’r symptomau.  Mae’n anhebygol o gael effaith negyddol ar eich bywyd, heblaw am yr amser y bydd yn ofynnol i chi ei neilltuo ar ei gyfer.


Beth fydd yn digwydd os na fyddaf yn cael CBT?


Gallech drafod dulliau eraill gyda’ch meddyg.  Hefyd mae’r canlynol yn opsiynau:


Sefyllfa

Rydych wedi cael diwrnod caled, rydych wedi cael llond bol ac am fynd allan i siopa.  Wrth i chi gerdded i lawr y ffordd mae rhywun sy’n eich adnabod yn cerdded heibio heb edrych arnoch


Dim yn ddefnyddiol

Defnyddiol

Meddyliau

Wnaeth o/hi ddim edrych arnai’ - tydi o/hi ddim yn fy hoffi

Mae o/hi yn edrych fe pe byddai rhywbeth yn ei boeni/phoeni - ‘sgwn i os oes rhywbeth o’i le?

Teimladau Emosiynol

Isel, trist ac wedi fy ngwrthod

Yn bryderus ynghylch a person arall

Corfforol

Crampiau stumog, dim ynni, teimlo’n sal

Dim - teimlo’n gyfforddus

Gweithredu

Mynd adref ac osgoi y person arall

Cysylltu i wneud yn siwr eu bod yn iawn