Hafan Cymraeg Hafan Cymraeg Newyddion Amdanom Ni Cysylltu â Ni I Rieni a Gofalwyr I Blant a Phobl Ifanc I Weithwyr Proffesiynol Home

Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr

Gwasanaeth Iechyd Meddwl Plant a Phobl Ifanc Gogledd Cymru

Adborth

English

English

Helpu eich plentyn


Dyma rai awgrymiadau sut y gallwn ni fel rhieni, neiniau a theidiau a rhoddwyr gofal, helpu ein plant i ddatblygu iechyd meddwl da.


Adnabod eich plentyn


Beth mae eich plentyn yn hoffi ei wneud?  Pryd maent yn ymddangos hapusaf?  A yw hyn pan fyddant yn edrych ar lyfr? Yn dringo ar y dodrefn? Yn lliwio lluniau?


Efallai ein bod yn meddwl ein bod yn adnabod ein plant, ac efallai ein bod, ond dim ond pan fyddwn yn treulio amser gwirioneddol gyda hwy, yn eu galluogi i ‘arwain’ y gweithgareddau y byddwn yn dod i wybod yn iawn beth sy’n eu diddori, a’r hyn maent yn wirioneddol hoffi ei wneud.  Bydd hyn yn gyfle i ni ddysgu beth yw cryfderau ein plentyn, beth y gallant ei wneud yn ogystal â’r hyn sy’n peri anhawster iddynt.


Helpu i godi calon


A yw eich plentyn yn optimist neu’n besimist?  Mae cael agwedd bositif at fywyd yn ffactor diogelu gwych ar gyfer ein hiechyd meddwl.


Gallwn ddadlu ein bod yn cael ein geni gyda chymeriad hapus neu wedi ein melltithio gyda chymeriad digalon.  Beth bynnag am hynny, mae bob amser yn bosibl troi’r negyddol yn bositif drwy ddewis edrych ar bethau mewn ffordd wahanol.  Er enghraifft, fellir helpu plentyn sy’n dweyd ‘fedra i ddim’ drwy’r amser i ddeall bod y geiriau hyn yn fynegiant o ffordd o feddwl ddi-fudd a’i bod yn bosibl, gyda rhywfaint o ddarbwyllo, ei newid i’r agwedd fwy defnyddiol ‘gallaf drio’.


Byddwch yn greadigol


Mae creadigrwydd yn cynnwys hunanfynegiant.  Mae’n ymhyfrydu mewn herio hen syniadau, cymryd risgiau a defnyddio’r dychymyg i wneud pethau newydd.


Mae’r manteision o alluogi ac annog plant i ddefnyddio eu pwerau creadigol mewnol yn niferus ac maent yn cynnwys:



….. A llawer mwy.  Bydd pob un o’r rhain yn cyfrannu at ddatblygiad iechyd meddwl da ac yn helpu i gynnal iechyd meddwl da.


Cael disgwyliadau


Mae rhan o’n datblygiad i fod yn oedolion cyflawn gydag iechyd meddwl iach, yn cynnwys cyflawniadau a derbyn cydnabyddiaeth o’n ymdrechion.  Mae cael swyddi sy’n briodol i’n hoedran i’w gwneud yn y tŷ a derbyn cyfrifoldebau bach yn arwain at ymdeimlad o gyflawniad a’r pleser o fod wedi cyfrannu.


Fodd bynnag, gall disgwyliadau rhy uchel arwain at siomedigaeth a methiant.  Mae methiant, yn arbennig methiant cyson, yn arwain at ddatgysylltu a dadrithiad.


Dylid rhannu tasgau yn gamau bach y gellir eu cyflawni.  Dylid gwobrwyo pob llwyddiant bychan gyda geiriau o ganmoliaeth ac anogaeth.  Dyma sut y gallwn helpu ein plant i ddatblygiad ymdeimlad o werth personol a meithrin eu twf a’u cymhwyster.


Sefydlu patrwm


Mae patrymau yn rhoi strwythur i’r dydd.  Mae patrwm sy’n gymharol gyson sy’n seiliedig ar anghenion plentyn neu blant o fewn teulu yn helpu i greu amgylchedd diogel a chyfarwydd lle gall pawb ffynnu.  Mae plant sy’n cael anhawster i dderbyn terfynau yn elwa ar gael strwythur patrwm..  Mae plant pryderus yn teilmo’n fwy diogel o fewn patrwm cyfarwydd. Gall y gofynion cyfyngedig o ddilyn trefn roi cymhelliant i bobl ifanc sy’n cael eu heffeithio gan iselder.


Bwyta’n dda


Mae nifer ohonom yn ymwybodol erbyn hyn o’r mathau o fwydydd sy’n cael eu hargymell er budd ein hiechyd corfforol - digon o lysiau ffres, ffrwythau, protein, grawn a ffibr.  Hyd yn oed os nad ydym bob amser yn dilyn y cyngor da sydd ar gael, mae yna ddigon ohono ar gael.


Mae bwyta’n dda yn un mor bwysig ar gyfer lles meddyliol.


Mae yna fanteision ychwanegol i deuluoedd sy’n bwyta eu prydau bwyd gyda’i gilydd.  Yn ogystal â manteision cymdeithasol sgwrsio a chwmniaeth, mae teuluoedd wedi canfod bod plant yn dueddol o fwyta mwy o lysiau a ffrwythau, eu bod yn fwy parod i fwyta pethau newydd ac maent yn yfed llai o ddiodydd pefriog.


Mae plant yn eu harddegau sy’n bwyta prydau bwyd yn rheolaidd gyda’r teulu mewn awyrgylch positif yn llai tebygol o gamddefnyddio sylweddau, maent yn cyflawni’n well yn academaidd ac mae ganddynt iechyd meddwl mwy positif na’r rhai sy’n bwyta llai o brydau gyda’u teulu.


Gweithgarwch corfforol


Ceisiwch sicrhau bod rhyw fath o weithgarwch corfforol yn cael ei gynnwys yn y patrwm dyddiol.  Mae gweithgarwch gorfforol yn golygu symud a dim byd mwy!  Nid yw’n gorfod cynnwys cystadlu neu gyflawni, er i rai, mae agweddau mwy ffurfiol cymryd rhan mewn chwaraeon neu weithgareddau sy’n galw am sgiliau corfforol neu ddeheurwydd yn bwysig.


Mae cerdded, sgipio, dawnsio, gwaith tŷ, garddio, beicio a chaneuon actol yn weithgareddau corfforol a fydd yn cynyddu cyfradd y galon ac yn rhoi ymdeimlad o les.


Er y gall gweithgarwch corfforol fod yn weithgarwch dan do, cydnabyddir y gall bod yn yr awyr agored, ac yn arbennig cysylltu â’r byd naturiol (parciau, traethau, mynyddoedd a llynnoedd) helpu i leihau straen a phryder, lleihau iselder a meithrin agwedd gadarnhaol at fywyd.


Mae’r teledu a gemau cyfrifiadurol yn rhan bwysig o fywydau’r rhan fwyaf o deuluoedd.  Fodd bynnag, ceir tystiolaeth gref y gall treulio gormod o amser o flaen sgrin amharu’n ddifrifol â datblygiad ymennydd iach.  Argymhellir y dylid cyfyngu’r mynediad i sgriniau, i ddim mwy na dwy awr y dydd.  Ceisiwch gydbwyso amser sgrin gyda mwy o weithgareddau corfforol.


Dweud stori


Yn ogystal â bod yn weithgaredd pleserus, mae edrych ar y lluniau mewn llyfrau stori, darllen neu greu straeon hefyd yn ffordd effeithiol o helpu plant i ddysgu sut i ymdopi â phroblemau.


Mae stori yn cynnwys prif gymeriad y bydd y darllenwr yn uniaethu ag ef a phroblem neu gyfyng-gyngor o ryw fath.  Yn dibynnu ar hyd y stori, bydd cyfres o argyfyngau lle bydd y broblem yn gwaethygu.  Mae’r prif gymeriad yn goresgyn y rhain drwy droi at bobl eraill am help ac, yn bwysicaf oll, yn defnyddio’r gwersi a ddysgwyd a’r adnoddau mewnol i oresgyn y broblem yn y pen draw.  Mae gan y rhan fwyaf o storiau plant ddiweddglo hapus a fydd yn gwneud i’r darllenydd deimlo’n hapus hefyd.


Cwsg


Gall cwsg fod yn un o’r pethau cyntaf sy’n dioddef pan fydd ein hiechyd meddwl yn cael ei herio.  Methu cysgu, deffro’n rhy gynnar, cysgu’n rhy drwm a pheidio gallu deffro ar amser.  Breuddwydio gormodol, ofn, gall yr holl bethau hyn gael effaith ddifrifol ar ansawdd y dydd.


Gall sefydlu patrymau cysgu da yn gynnar mewn bywyd fod yn ffordd ddefnyddiol o hyrwyddo a diogelu ein hiechyd meddwl.  Gall y patrwm amser gwely o dawelu, glanhau dannedd, gwisgo dillad nos, stori neu sgwrs dawel, mynd i’ch gwely eich hun, noson dda a diffodd y goleuadau sefydlu patrwm cyfarwydd a fydd yn gosod sail dda i blentyn neu berson ifanc os byddant yn cael anhawster i gysgu rhywbryd yn ystod eu bywydau.


Ceir tystiolaeth sy’n awgrymu y gall dwyn i gof o leiaf un peth da am y dydd sy’n dod i ben yn helpu i dawelu’r meddwl a threchu unrhyw batrymau meddwl negyddol sy’n datblygu.  O ddefnyddio’r arfer hwn yn gyson, gall yr arfer hwn helpu i ddatblygu gwytnwch a hyrwyddo hunan barch.


Ymlacio


Mae plant a phobl ifanc yn elwa cymaint ag oedolion o gael ymlacio.  Bydd rhai plant yn ddigon bodlon i wneud ymarferion anadlu a delweddu i’w helpu i ymdopi â straen.  Gallai fod yn anoddach i blant eraill wneud hyn.  


Bydd y rhan fwyaf o blant yn dysgu’n gyflym y gwahaniaeth rhwng cyhyr tynn a chyhyr wedi ymlacio.  Drwy ymarfer, gallant ddysgu sut i anadlu’n ddwfn, anadlu allan yn araf ac ymlacio’r cyhyrau tynn.  Mae dysgu sut i reoli arwyddion o dyndra yn y cyhyrau a’r anadlu cyflym sy’n gysylltiedig â straen yn rhan bwysig o ofalu am iechyd meddwl.


Bod yn fodel rôl da


Fel rhieni, neiniau a theidiau a rhoddwyr gofal, ni yw’r bobl y mae plant yn chwilio am arweiniad ganddynt.  Ni sy’n siapio’r byd maent yn ei brofi, yn arbennig yn ystod eu plantyndod cynnar.  P’un a ydym yn hoffi’r ffaith ai peidio, ni yw’r modelau ar gyfer llawer o’r ymddygiad a welwn yn ein plant.  Os gallwn fodelu neu ddangos drwy ein gweithredoedd ein hunain sut i ddelio â phroblemau wrth iddynt godi, sut y gallwn beidio â chynhyrfu, trafod ein teimladau, cyfaddef ein bod yn gwneud camgymeriadau a dangos sut rydym yn bwriadu unioni’r sefyllfa, yna byddwn yn rhoi modelau mwy defnyddiol i’n plant eu dilyn.


Mae’r ffordd rydym yn ‘modelu’ neu’n arddangos sut i ymddwyn yn dibynnu ar nifer o bethau yn cynnwys ein personoliaethau a’n profiad ein hunain o gael ein rhianta fel plant.  Mae mynychu cwrs rhianta megis ‘Y Blynyddoedd Rhyfeddol’ yn ffordd dda o ddysgu nid yn unig ein profiadau ein hunain, ond hefyd profiadau nifer o rieni a gweithwyr proffesiynol eraill.


Cydbwyso


Mae rhieni yn dueddol o fod rhywle ar raddfa rhwng bod yn drugarog iawn ar un pegwn ac yn llym iawn ar y pegwn arall. Nid oes gan y rhiant â chymeriad dibryder iawn lawer o reolau a gallant fod yn amharod i’w gorfodi neu byddant yn eu gorfodi’n anghyson.  Nid oes gan y plentyn unrhyw ffiniau cyson a gallant deimlo’n agored i niwed neu allan o reolaeth. Efallai y bydd gan riant llym iawn ddisgwyliadau neu ellir eu cyflawni ac efallai y byddant yn bygwth canlyniadau i fethiant.  Gall hyn wneud i blentyn deimlo’r angen ‘i fod yn berffaith’ ac i weithio’n gyson tuag at safonau amhosibl.


Dylech geisio darparu bywyd teulu diogel gyda disgwyliadau rhesymol ond nad ydynt yn rhoi gormod o bwysau ar eich plentyn.